Polityka młodzieżowa w Polsce

Ocena użytkowników:  / 24
SłabyŚwietny 

Polityka młodzieżowa Polski wyraża się w wielu uwarunkowaniach prawnych odnoszących się do młodzieży. Z uwagi na szczególny, międzysektorowy charakter tej polityki, istnieje stała silna potrzeba do stworzenia warunków umożliwiających koordynację działań rządu, instytucji pracujących na rzecz młodzieży, w tym instytutów badawczych na uczelniach wyższych i organizacji pozarządowych, w tym organizacji młodzieżowych. Działania te powinny być realizowane na poziomie lokalnym, regionalnym i ogólnokrajowym. Ich oczekiwanym rezultatem jest poprawa sytuacji młodego pokolenia, szczególnie w zakresie jego aktywnego udziału w rynku pracy i uczestnictwa w życiu społecznym i politycznym.


Dzieci i młodzież w Polsce

Zgodnie z oficjalnymi statystykami rządowymi, w Polsce żyje nieco ponad 11 milionów 400 tysięcy osób poniżej 24 roku życia w tym ponad 5 milionów młodzieży. Oznacza to, że młodzi ludzie stanowią w Polsce około 16% populacji  co czyni z polskiego społeczeństwa jedno z najmłodszych (obok Słowacji, Irlandii i Cypru) w całej Unii Europejskiej[1]. Polska młodzież – co potwierdzają liczne badania – stanowi nie tylko bardzo liczną, ale również zróżnicowaną grupę społeczną.

Główne kierunki polityki wobec młodzieży

Polityka młodzieżowa Polski wyraża się w wielu uwarunkowaniach prawnych odnoszących się do młodzieży. Z uwagi na szczególny, międzysektorowy charakter tej polityki, istnieje stała silna potrzeba do stworzenia warunków umożliwiających koordynację działań rządu, instytucji pracujących na rzecz młodzieży, w tym instytutów badawczych na uczelniach wyższych i organizacji pozarządowych, w tym organizacji młodzieżowych. Działania te powinny być realizowane na poziomie lokalnym, regionalnym i ogólnokrajowym. Ich oczekiwanym rezultatem jest poprawa sytuacji młodego pokolenia, szczególnie w zakresie jego aktywnego udziału w rynku pracy i uczestnictwa w życiu społecznym i politycznym.

Szereg konkretnych postulatów, celów strategicznych i obszarów działania został sformułowany w „Strategii Państwa dla Młodzieży na lata 2003 – 2012” opracowanej w Ministerstwie Edukacji Narodowej i Sportu i przyjętej przez Radę Ministrów 19 sierpnia 2003 r.

Zasadniczymi celami Strategii Państwa dla Młodzieży są:

  • Tworzenie i wyrównywanie szans rozwoju, samorealizacji młodego pokolenia,
  • Stwarzanie szans dla rozwoju własnej aktywności młodego pokolenia,
  • Przeciwdziałanie marginalizacji młodego pokolenia,
  • Rozwijanie międzynarodowej współpracy młodzieży,
  • Zbudowanie systemu informacji młodzieżowej,
  • Kształcenie i doskonalenie zawodowe dorosłych pracujących z młodzieżą.

Zaleca się także, aby cele wyznaczone przez Strategię Państwa dla Młodzieży realizować w oparciu o stosowaną w obszarze współpracy państw członkowskich UE tzw. Otwartą Metodę Koordynacji. Na poziomie krajowym jej zastosowanie opierać miałoby się przede wszystkim współpracy administracji państwowej, organizacji pozarządowych i instytucji działających na rzecz młodzieży, w ramach której następowałaby także systematyczna wymiana informacji i doświadczeń oraz wspólne określanie kierunków działań. W konsekwencji, współpraca ta mogłaby doprowadzić do optymalnego wykorzystania środków finansowych przeznaczonych na realizację polityki młodzieżowej. Dodatkową rekomendacją, wspierającą skuteczność otwartej metody koordynacji jest tworzenie sprawnie funkcjonującej sieci informacyjnej oferującej aktualną wiedzę samej młodzieży, jak i jej opiekunom i wychowawcom; na obecny moment zadanie to w sposób najskuteczniejszy realizuje – przy wsparciu merytorycznym i finansowym Komisji Europejskiej i Ministerstwa Edukacji Narodowej sieć Eurodesk Polska, skupiająca ponad 70 organizacji w całym kraju.

a. Zatrudnienie. Osoby do 25 roku życia są zgodnie z istniejącymi przepisami identyfikowane jako znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji na rynku pracy.  W ramach rządowego programu „Pierwsza praca” do osób do 25 roku życia, oraz absolwentów wyższych uczelni do 27 lat adresuje się szczególne rozwiązanie, jakim jest 12 miesięczny płatny staż realizowany w lokalnym przedsiębiorstwie, organizacji lub instytucji, finansowany przez lokalny urząd pracy. Mechanizm ten jest odpowiedzią na wyzwanie jakie stanowi konieczność zdobycia przez młode osoby pierwszego doświadczenia zawodowego, niezbędnego do aktywnego udziału w dzisiejszym rynku pracy. Uzupełnieniem tych działań musi być umiejętnie prowadzone doradztwo zawodowe adresujące się do młodych ludzi; centra doradztwa działają zarówno w lokalnych poradniach psychologiczno-pedagogicznych, jak i w organizacjach zajmujących się informacją młodzieżową; istotne jest odpowiednie przygotowanie ich pracowników do pracy z młodymi ludźmi poszukującymi zatrudnienia. System wsparcia zatrudnienia młodzieży stanowią także Ochotnicze Hufce Pracy, których głównym zadaniem jest stwarzanie młodzieży warunków do prawidłowego rozwoju społecznego i zawodowego – w tym szczególne działania skierowane są do młodzieży defaworyzowanej. Szerokie perspektywy w zakresie realizacji zadań ustawowych otworzyła dla OHP możliwość korzystania z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej, a w szczególności z Europejskiego Funduszu Społecznego.

b. Pomoc finansowa dla studentów. W Polsce funkcjonuje system pomocy materialnej dla młodzieży studiującej. Głównym źródłem jego finansowania jest budżet państwa. Uczelnie otrzymują na ten cel dotację (odrębnie na każdy rok kalendarzowy), której podziału dokonuje rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego. W ramach pomocy materialnej student może ubiegać się zarówno o świadczenia mające charakter dodatków mieszkaniowych lub socjalnych, jak i stypendiów za szczególne osiągnięcia w nauce lub osiągnięcia sportowe. Uzupełniającą formą pomocy materialnej dla studentów są kredyty studenckie z dopłatą do oprocentowania z budżetu państwa i korzystnymi dla studenta warunkami spłaty. Warto zauważyć, że stypendia, niekiedy połączone z płatnymi programami praktyk lub staży oferuje coraz więcej prywatnych przedsiębiorstw; oferta ta jest atrakcyjna z punktu widzenia młodej osoby, która ma możliwość nabyć doświadczenie zawodowe jednocześnie poprawiając swoją sytuację materialną i zwiększając przyszłe szanse na rynku pracy.

c. Wyrównywanie Szans. Od 2004 roku w Polsce działa Narodowy Program Stypendialny będący podstawą do tworzenia polityki państwa w zakresie wyrównywania szans edukacyjnych i projektowania oddziaływań zmierzających do wzmacniania bodźców kompensujących pochodzenie społeczne ucznia oraz wspierania edukacji uczniów mających trudności w nauce. W Narodowym Programie Stypendialnym zaprojektowano możliwość realizacji programów rządowych, ukierunkowanych na wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów i wspieranie rozwoju uczniów zdolnych. W obszarze wyrównywania szans znajduje się także powierzanie organizacjom pozarządowym realizacji zadań publicznych poprzez wsparcie finansowe projektów z zakresu edukacji pozaformalnej, kształtujących umiejętności liderskie i umożliwiające naukę języków obcych poprzez udział w wymianach z młodzieżą zza granicy, jak również działania na rzecz uczniów cudzoziemskich mieszkających w Polsce i dzieci Polaków zamieszkałych za granicą.

Istotnym źródłem finansowania programów dla młodzieży są również jednostki samorządu terytorialnego. Wysokość środków przeznaczonych na realizację zadań na rzecz młodzieży jest uzależniona od ich możliwości budżetowych.

d. Współpraca międzynarodowa i mobilność młodzieży. Działania młodzieży związane z nieformalną edukacją europejską i doskonaleniem nauki języków obcych wspierane są przez programy międzynarodowe, wśród których za najważniejszym i wiodącym programem w skali całego kraju jest „Młodzież w działaniu”. Inne programy, oparte na współpracy bilateralnej, jak Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży lub Polsko-Litewski Fundusz Wymiany Młodzieży wspierają  finansowo i merytorycznie realizację pomysłów młodych ludzi; ich główną rolą jest rozwijanie przyjaznych stosunków pomiędzy krajami i inspirowanie młodych ludzi do działań, które pozwolą na wzajemne poznanie, ustanowienie długotrwałych kontaktów i przyjaźni.   

e. Od listopada 2008 roku działa pierwszy bezpłatny ogólnopolski Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży 116 111, który będzie służyć młodzieży i dzieciom potrzebującym wsparcia, opieki i ochrony. Telefon 116 111 obsługiwany jest przez wykwalifikowanych psychologów i pedagogów, którzy są przygotowani nie tylko do udzielania porad i pomocy w sytuacjach kryzysowych, ale także do podjęcia interwencji poprzez współpracę z ogólnopolską siecią instytucji i organizacji właściwych do podejmowania takich działań w sprawach osób niepełnoletnich.

f. W 2008 r. został wprowadzony Program „Bezpieczna i przyjazna szkoła”. Program ten, sprzyjać ma doskonaleniu umiejętności wychowawczych nauczycieli i rodziców, a także kształtowaniu umiejętności społecznych i emocjonalnych uczniów. Wiąże się również ze wzmocnieniem funkcji wychowawczej szkoły, budowaniem pozytywnego klimatu społecznego oraz ze zmianą relacji pomiędzy uczniami i nauczycielem. Zakłada przeniesienie akcentu na współpracę i budowanie przyjaznego, wspierającego środowiska w szkole. Priorytetowym zadaniem programu jest osiągnięcie rzeczywistej poprawy stanu bezpieczeństwa uczniów w polskich szkołach i ograniczenie występujących zjawisk patologicznych, w tym szczególnie agresji, narkomanii i alkoholizmu.

Rola organizacji młodzieżowych w implementacji polityki młodzieżowej

Jedna z najważniejszych rekomendacji sformułowana przez ekspertów – autorów „Białej Księgi młodzieży polskiej” brzmi: Warunkiem realizacji nowoczesnej polityki państwa dla młodzieży jest postrzeganie jej jako partnera w działaniu, a nie tylko przedmiotu określonych decyzji i działań[2]. Aktywność młodzieży na forum publicznym jest także kluczem do późniejszej zawodowej aktywności młodych ludzi. Państwo powinno zatem pełnić rolę pomocniczą względem grup młodzieży, pozwalając na własną aktywność – powinno być animatorem działań, a nie ich organizatorem.

Należy brać pod uwagę, że w ostatnim czasie zmienia się model zaangażowana społecznego młodych Polaków. Coraz częściej ma on charakter sytuacyjny, chwilowy – młodzi ludzie angażują się w konkretne projekty, jednorazowe akcje i działania, unikając trwałych zobowiązań związanych ze sformalizowaną przynależnością. Stąd stopniowo spada rola masowych organizacji grupujących młodzież, choć w dalszym ciągu przygotowywana przez nie oferta wydaje się być atrakcyjna, w wielu wypadkach elastycznie dopasowywana do nowej rzeczywistości i odzwierciedlająca realne potrzeby młodzieży.

a. Warto wspomnieć o sposobie organizacji dialogu w obszarze szkolnictwa wyższego i spraw studentów. Studenci mają zapewniony wpływ na wszystkie działania dotyczące środowiska akademickiego, co gwarantuje im ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym. Aktualne uregulowania prawne zapewniają studentom i doktorantom wpływ na działalność każdej szkoły wyższej. Przedstawiciele uczelnianych samorządów studenckich tworzą Parlament Studentów Rzeczypospolitej Polskiej, reprezentujących ogół studentów w kraju, zaś przedstawiciele uczelnianych samorządów doktorantów tworzą Krajową Reprezentację Doktorantów.

b. Przykładami systemowej współpracy Ministerstwa Edukacji Narodowej z organizacjami młodzieżowymi są : porozumienia zawarte z organizacjami harcerskimi oraz wspieranie procesu powoływania ogólnonarodowej reprezentacji młodzieży.

W latach 2010-2011 Minister Edukacji Narodowej podpisał porozumienia o współpracy z funkcjonującymi w Polsce organizacjami harcerskimi, które od wielu lat są ważnym partnerem szkół i placówek oświatowych, wypracowały skuteczne metody wychowywania dzieci i młodzieży oraz rozwijania ich talentów i umiejętności[3]. Metoda harcerska zakłada indywidualne podejście do każdego młodego człowieka, co zapewnia skuteczne efekty działań, a także zapobiega podejmowaniu ryzykownych zachowań przez dzieci i młodzież. Motywacją do podpisania porozumienia jest wiele przykładów efektywnej współpracy polskich szkół z organizacjami harcerskimi w realizacji programu wychowawczego. Podejmowane działania realizowane będą poprzez harcerskie przedsięwzięcia, programy i projekty edukacyjne, jak również współdziałanie harcerskich terenowych jednostek organizacyjnych z kuratoriami oświaty, szkołami i placówkami oświatowymi. Organizacje harcerskie, z którymi zostały podpisane porozumienia liczą łącznie ponad 140 tysięcy członków.

Ostatnio, 4 kwietnia 2011 odbyło się spotkanie założycielskie Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych (PROM). Powołanie Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych to efekt trwających ponad rok prac Grupy Inicjatywnej, w której działania zaangażowało się ponad czterdzieści organizacji młodzieżowych i zrzeszających młodzież - od małych lokalnych stowarzyszeń po największe, zrzeszające dziesiątki tysięcy członków. W wyniku wielu spotkań i dyskusji udało się wypracować wspólne cele oraz strukturę, która umożliwi współpracę organizacji różnego typu.

Rada jest wspólnym reprezentantem tworzących ją organizacji w sprawach dotyczących potrzeb i postulatów młodzieży. Wśród celów, stawianych sobie przez organizacje tworzące PROM, są m.in. współtworzenie polityki młodzieżowej, upowszechnianie idei uczestnictwa młodzieży w życiu publicznym, wspieranie współdziałania, wymiany informacji i doświadczeń pomiędzy organizacjami młodzieżowymi, zrzeszającymi młodzież i działającymi na rzecz młodzieży, ułatwianie nawiązywania kontaktów pomiędzy polskimi organizacjami młodzieżowymi i zrzeszającymi młodzież, a partnerami zagranicą oraz wspieranie rozwoju polskich organizacji młodzieżowych i zrzeszających młodzież. Członkostwo w Radzie jest otwarte dla organizacji, których co najmniej 2/3 członków ma nie więcej niż 35 lat. W ramach zespołu stałego w pracach PROM mogą uczestniczyć również młodzieżowe rady miast.

Ministerstwo Edukacji Narodowej od początku wspierało proces tworzenia Polskiej Rady Organizacji Młodzieżowych, pozostawiając jednak organizacjom społecznym pełną swobodę w kształtowaniu Rady, która będzie organizacją niezależną od struktur państwowych. Działania te są wyrazem zaangażowania MEN w tworzenie europejskich standardów dialogu społecznego. Wyzwaniem pozostaje współpraca z nieformalnymi grupami młodzieży i projektowanie takich działań, które stymulują wzrost uczestnictwa poszczególnych jednostek. Działania PROM-u można śledzić na stronie www.prom.info.pl

Przyszłe wyzwania

Utworzony z dniem 1 stycznia 2011 Departament Młodzieży i Organizacji Pozarządowych w MEN ma przed sobą ambitne zadanie koordynacji szeregu działań w różnych obszarach, składających się na całość tzw. polityki młodzieżowej (w szerokim, strategicznym ujęciu), która nadal potrzebuje wypracowania jednolitej, rozpoznawalnej marki, jak ma to miejsce w niektórych z krajów członkowskich UE (Niemcy, Belgia, Finlandia). Należy dążyć do sytuacji, w których nawet pomimo zmian politycznych możliwa będzie realizacja strategicznego rozwoju trwale i strategiczne podejścia do polityki młodzieżowej.


żródło :  http://www.prezydencja.men.gov.pl/pl/mlodziez/14-polityka-modzieowa-w-polsce